3 ФЕВРУАРИ: На денешен ден:

528933_479968915393046_1565890801_n1874 година во Дојран е роден Никола Стојанов Митов бугарски економист и финансиер. Никола Стојанов го добива своето образование во Софија и Тулуз како првично се занимава со математика и астрономија, по што почнува да работи во областа на финансиите. Во поголемиот дел од периодот меѓу двете светски војни тој ја предводи Дирекцијата на државните долгови и ги предводи сложените преговори за надворешниот долг на Бугарија, објавувајќи и теоретски статии во оваа област. Од 1929 до 1944 година е главен уредник на најавторитетното економско издание во Бугарија „Списание на Бугарското економско друштво“. Никола Стојанов учествува во различни организации на македонската емиграција во Бугарија. Тој е член-основач на Македонскиот научен институт, а од 1938 до 1945 година е негов претседател. Татко му е истакнат граѓанин, за некое време и градоначалник на градот. Бидејќи Дојран останува надвор од границите на ослободена Бугарија, во 1880 година неговото семејство се преселило во Софија. Во 1892 година Никола Стојанов завршува Прва Софијска машка гимназија. Тој има желба да студира инженерство во странство, но добива државна стипендија за Факултетот (денес Софиски универзитет „Свети Климент Охридски“), каде пристаува во Физичко-математичкиот оддел. Во 1895 година дипломира и започнува работа како наставник, првично во гимназијата во Видин, а потоа во Прва Софијска машка гимназија. Како студент и подоцна за време на неговото учителствување Стојанов се интересира од астрономијата и во 1898 година станува еден од основачите на Бугарското физичко-математичко друштво. Во 1899 година, со лични заштеди и подигнат заем од 1500 лева од Бугарската народна банка, заминува да студира на Универзитетот во Тулуз. Во 1903 година дипломира со степен лисансие по математички науки и станува асистент по математика во Високото училиште во Софија. Година подоцна заминува на специјализација по математичка физика во Гјоотингенскиот универзитет, кој ќе трае до 1906 година. Во 1906-1907 повторно е средно училишен наставник по што е назначен за вонреден професор по астрономија на Софискиот универзитет за време на Универзитетската криза во 1907-1908 (кога по протестите на учениците за време на отворањето на Народниот театар од кнезот Фердинанд I Владата на Димитар Петков ја затвора Високата школа за шест месеци, отпушта професорите и ограничува академската автономија). Во истиот период прави специјализација и во астрономска опсерваторија во Марсеј. Во 1908, по неразјаснети причини, Никола Стојанов ја престанува научната кариера во областа на астрономијата и започнува работа во Бугарската народна банка. Меѓутоа тој продолжува да се интересира за астрономијата и во следните децении објавува научни, како и научно-популарни статии: „комета или опашати ѕвезди“, „Ширењето на еден рамна светлосен бран“, „За поправката на кометните орбити“. Тој е автор на првиот современ астрономски труд напишан од Бугарин и печатени во странство (Тулуз, Франција). Во 1920 и 1926 е избран за редовен професор по астрономија на Софискиот универзитет, но не ја зазема оваа позиција, поради вработување во Министерството за финансии. Во текот на целиот свој живот, Никола Стојанов развива и активности за каузата на македонските Бугари. Учествува во активностите на Дојранското землјачество во Софија, а при основањето на Сојузот на македонските братства во 1918 година е избран за секретар на неговиот Извршен комитет. Во 1908 година Никола Стојанов го предводи новосоздадениот оддел за Финансиски изучување на Бугарската народна банка. Во наредните месеци тој напорно чита различни публикации од областа на економијата, финансиите и статистиката, меѓу кои и делата на најавторитетните и водечките тогаш економисти Вилфредо Парето и Клеман Жјуглар. Интересите на Стојанов се во области како цикличността на надворешната трговски баланс на Бугарија, каматите на надворешните заеми и загубите на Бугарските државни железници. Во 1910 година објавува прв напис во „Списание на Бугарското економско друштво“, посветено на надворешниот долг. Во 1911 година Стојанов е на службено патување во Германија за да се запознае со користењето на земјоделското осигурување таму. По враќањето изготвува извештај искористен при подготвувањето на Закон за осигурување на земјоделските производи од град и на говеда од смрт и несреќи. Тој преминува на работа во создадената малку порано Бугарска централна кооперативна банка, каде е администратор во осигурителниот оддел и член на нејзиниот прв Управен одбор. Во следните години издава бројни публикации од областа на осигурувањето. Никола Стојанов стекнува значителен професионален авторитет и во 1919 година е земена можноста да стане директор на Бугарската централна кооперативна банка, тој не ја врши функцијата, но малку подоцна ја предводи Дирекцијата на државните долгови во Министерството за финансии. Во април 1919 година Никола Стојанов е назначен за директор на Дирекцијата на државните долгови и останува на овој пост во текот на 20 години (со краток прекин помеѓу мај 1934 и април 1935 година). Недели по назначувањето тој заминува за Париз во составот на бугарската делегација при склучувањето на Нојскиот договор. По потпишувањето на мировниот договор Стојанов е назначени  за помошник комесар за репарациите. Иако официјално комесар да е министерот за внатрешни работи Рајко Даскалов, во својство на финансиски експерт Никола Стојанов е водечка фигура во преговорите. Тој брзо предизвикува неодобрување на Меѓусојузничката контролна комисија, одкако францускиот претставник во неа го дефинира како национален „екстремист“ кој предизвикува „изразена ксенофобија, понекогаш дури со зла намера“. Во јануари 1923 година, под притисок на Меѓусојузничката контролна комисија, Рајко Даскалов е отстранет од функцијата комесар за репарациите и привремено станува Никола Стојанов, но француските претставници продолжуваат да инсистираат на промена на преговарачите лица. Во исто време излегува од печат написот „Финансиската положба на Бугарија и бугарскиот репарационен долг“, во која Стојанов дава силно песимистичка проценка на солвентноста на земјата. Таа влегува во спротивност со позициите на владата на Александар Стамболиски, што во тоа време подготвува компромисен договор за репарациите. Никола Стојанов не е назначен за титуларен комесар, но му е доверено раководството на бугарските експерти во преговорите со Меѓусојузничката контролна комисија, кои довеле до решавањето на распоредувањето на репарациите со протоколот од 21 март 1923 година По Деветојунскиот преврат постот комесар за репарациите е заземен од новиот министер за надворешни работи Христо Калфов, а Стојанов останува негов заменик. Во октомври 1924 година Стојанов повторно влегува во конфликт со МСК при слични околности – негови публикации ја аргументираат неможноста за плаќање на репарациите. На 18 јануари 1926 година, по формирањето на владата на Андреј Љапчев, Никола Стојанов конечно е отстранет од преговорите за репарационiot долг. За разлика од агресивното и емоционално однесување во врска со репарациите кои целиот свој живот гi смета за неправедни и неприфатливи, Никола Стојанов раководи so целосно професионални и сложени преговори за Предвоените заеми на Бугарија и склучените во 20-те години бегалски и стабилизационен заем. Тој води жива кореспонденција и се среќава често со многу претставници на европските финансиски кругови, откако стекнува значителна репутација меѓу нив. Во поголемиот дел од времето меѓу 1919 и 1939 година, кога Стојанов ја предводи Дирекцијата на државните долгови, Бугарија не успева да ги плаќа обврските и води континуирани преговори за одложување и намалување на долгот со своите кредитори. Главниот дел од предвоените обврски се кон француски инвеститори поврзани со банката Парибас. Односите со германската банка Дисконто-Гезелшафт се дополнително усложнети од мировните договори наметнати на Бугарија и Германија по Првата светска војна. По склучувањето на бегалскиот заем во 1926 година во преговорите се вклучени нови коминтенти – британската банка Шродерс и Финансискиот комитет на Општеството на народите. По делумна стабилизација во средината на 20-тите години, во 1932 година земјата е принудена да прогласи мораториум на плаќањето по надворешниот долг, што го означи почетокот на нови мачни преговори за решавање на односите со кредиторите. По Деветнадесетомајскиот преврат во 1934 година Никола Стојанов е отстранет за кратко од функцијата во Дирекцијата на државните долгови и од разговорите за надворешниот долг. Оваа епизода завршува неколку месеци подоцна. Новата влада му го доделува раководството на преговорите на министерот за финансии Петар Тодоров. Во декември 1934 година тој заминува за Лондон на разговори со доверителите кои го одредуваат неговото однесување како збркано и нестручно. Откако Тодоров прави неоправдано големи попусти, при следната рунда на преговорите во почетокот на 1935 година Никола Стојанов повторно е вклучен во делегацијата и се враќа на својата претходна позицијата. Додека е директор на државните долгови, Стојанов зазема за различни периоди и други јавни функции – претставник на државата во управувањето на Софиската берза, член на комисијата за регулирање на осигурувањето и на раководствата на Бугарски јавните вложувалшта, Погасителна каса и Државната лотарија на комитетот за изградба на Рилскиот водовод. Меѓу 1935 и 1936 година е главен секретар во Министерството за финансии. Во овој период Никола Стојанов е меѓу активните дејци на Бугарското економско друштво и Институтот за статистика за стопански студии, со тоа што истражувањата му се главно во областа на надворешниот долг. Меѓу 1929 и 1944 година е главен уредник на „Списание на Бугарското економско друштво“. Во 1925 година Стојанов го предводи Одборот на новоформираната Македонска кооперативна банка. Во 1923 година тој беше меѓу основачите на Македонскиот научен институт, а на 23 јануари 1938 година, по смртта на академик Љубомир Милетиќ, ја презема претседателската функција на институтот. По убиството на Александар Протогеров во 1928 година Никола Стојанов го поддржува михајловистичкото крило во Внатрешната македонска револуционерна организација. Андреј Љапчев, еден од најпознатите Македонци во Софија, го одредува Никола Стојанов за исполнител на своето наследство. Набргу по избувнувањето на Втората светска војна Стојанов како претседател на МНИ ја потпишува Декларацијата на мигрантските македонски организации, со која се менува целта на емигрантскиот дел од македонското ослободително движење од автономија за Македонија и Одринско и Независна Македонија кон пристапување на Македонија кон Бугарија. Во 1941 година како претседател на Дојранското братство потпишува повик за пристапување на Вардарска Македонија кон Бугарија. Стојанов учествува и во разни други општествени организации. Тој е член на раководството на Сојузот ʺЈунак“, на Сојузот на периодичниот печат, Ротари клуб и други. Долго време е претседател на софискиот огранок на Алијанса Франсез, за што во 1935 година станува офицер на Легијата на честа, а во 1948 година го добива следниот степен на орденот. Никола Стојанов се пензионира на 1 јуни 1939 година, на шеесет и петгодишна возраст. На 17 јануари 1945 година, по Деветосептемврискиот преврат, со наредба на Министерството за внатрешни работи тој е отстранет од раководството на Македонскиот научен институт. На 18 февруари е уапсен и затворен во Домот на слепите, користен од комунистичките власти како распределителна станица за политички затвореници, и останува таму барем до крајот на ноември истата година. За време на долгата кариера во државната администрација Никола Стојанов се обидува да демонстрира политичка неутралност, иако по некои негови дејства може да се суди за симпатии кон Бугарскиот земјоделски народен сојуз. Откако е ослободен од затвор на крајот на 1945 година, тој јавно ја демонстрира поддршката за опозицискиот Земјоделски сојуз, иако го критикува лидерот Никола Петков за негови пројугословенски изјави. Во месеците пред конечното наметнување на тоталитарниот режим во Бугарија Никола Стојанов соработува со списанието, издадено од новосоздадениот Институт за деловна рационализација. Во почетокот на 1947 година изработува подробна споредба на условите на Нојскиот договор од 1919 година и подготовкениот во тоа време Париски договор, критикувајќи го остро „казнениот  и неправичен репарационен долг“. Анализата му е објавена во Списанието на Бугарското економско друштво. Тој објави и статија за темата во водечкиот опозициски весник „Народно земјоделско знаме“, во која ги критикува активностите на Владата при преговорите и дури повикува на ревизија на договорот. Никола Стојанов умира во 1967 година во Софија.

 

2 ФЕВРУАРИ: На денешен ден:

10312379_840288362694431_4658832566197149964_n1938 година умира Григор (Глигор) Стефанов Попев, бугарски револуционер, деец на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација.

Григор Попев е роден во Прилеп, тогаш во Отоманската империја. Потекнува од богато трговско семејство и самиот тој е крупен трговец. Завршува III класа во бугарската гимназија во Солун. Од 1892 до 1896 година е трговец во Битола, потоа во Солун. Влегува во редовите на ВМОРО во 1894 година и заедно со Пере Тошев и Георги Пешков go организираат месниот комитет. Кон нив се приклучиl и Ѓорче Петров.

Григор Попев учествува на конгресот на ВМОРО во Ресен во 1894 година. Подоцна е избран за член на Битолскиот окружен комитет, а потоа од крајот на 1896 до 1901 година е благајник на Централниот комитет на ВМОРО.

Спомените му за револуционерната дејност ги запишува Љубомир Милетиќ во 1932.

30 ЈАНУАРИ: На денешен ден:

1658655_645285318861404_420700493_o1945 година умира Антон Евтимов Кецкаров, познат и како Андон Кецкаров или Андон Кецкар, бугарски просветен и општествен деец, револуционер. Користи псевдоними како Дончо и Ровоам.

Роден е во 1865 година во Охрид и припаѓа на големиот бугарски род Кецкарови.Со основно образование се здобива во Охрид и Струга при Григор Прличев и други бугарски учители. Некое време учи во гимназија во Софија и во Военото училиште во Софија. Завршува средно образование во 1887 година во Солунската бугарска машка гимназија.

Антон Кецкаров е меѓу оние интелектуалци во Македонија од 80-тите и почетокот на 90-тите години на XIX век, кои (најчесто независно еден од друг) бараат нови форми за организирање на населението, со тоа што ја комбинираат просветлната со револуционерната агитација. Уште како ученик Антон Кецкаров е меѓу иницијаторите за основање на просветно друштво „Свети Климент“ во Охрид. Друштвото ја поддржува Охридската бугарска општина во нејзините спорови со Егзархијата, а потоа прераснува во неделно училиште. Во 1886 година на Илинден во куќата на Климент Заров во Горна Порта во Охрид дел од членовите на просветното друштво „Свети Климент“: Климент Заров, Антон Кецкаров, Лев Огненов, Никола Чудов, Јаким Деребанов, Иван Лимончев, Никола Пасхов, Климент Шуканов и Анастас и Христо Маџаров учествуваат во создавањето на револуционерен кружок. Членовите на кружокот ги обиколуваат селата во Охридската каза и агитираат сред населението да отвораат училишта, да ја користат поактивно привремената дозвола на османлиските власти да се вооружуваат против озлогласените во тоа време албански разбојници, како и да ги избегнуваат османлиските судови.

Во 1887-1889 година Антон Кецкаров е учител во Охрид, а во 1889 – 1897 година – во Битола. Во 1890 година тој беше иницијатор за создавање на неделното училиште во истиот град. Еден од неговите ученици, Симеон Радев пишува за својот учител по математика во Битола следново:

„Учител по геометрија и алгебра ни беше Антон Кецкаров. Не знам зошто, ние имавме впечаток дека тој не е многу силен по математика. Но бевме приврзани кон него, бидејќи од целото негово суштество идеше дух на срдечност и добрина. Иако  мек на изглед, неговото учество во Илинденското востание го покажа како способен за енергија и храброст. Тој имаше два сина. Едниот, генерал во резерва во бугарската армија и професор на Воената академија; другиот, познат скулптор, работи во Париз. Затекнат од настаните во Охрид, Антон Кецкаров почина таму пред шест-седум години. Бев на панихидата му тука во Софија. Еден непознат на мене човек ми зборуваше за нео. Тој рече дека починатиот издишал среќен, бидејќи ја видел Македонија слободна и така како што тој сонувал да ја види. Излегуваше од овие зборови дека Антон Кецкаров се беше борел во својот живот за една Македонија, откината од бугарштината, со една антибугарска влада и вклучена во една држава со престолнина Белград. Јас слушав со тага и срам. Си велев : „Ако има задгробниот живот, и ако нашиот омилен учител, кој не воспитуваше на верноста кон бугарското име, можеше да се слушне од небесните височини што се зборуваше за него при молитвата во црквата за спокој на неговата душа, колку тој би страдал од таа поруга на најсветлите му чувства, од ова сквернавење над неговата памет! „“

Кецкаров се вклучува во ВМОРО по нејзиното формирање во 1893 година. Неделното училиште во Битола, со кое раководи, е прикритие за организациската дејност и агитација на ВМОРО.

Во учебната 1897-1898 година А. Кецкаров е учител во Солунската женска гимназија, а во наредната учебна година во бугарското училиште за девојки во Едрене. Во 1899 – 1900 година на инсистирање на ВМОРО Антон Кецкаров е преместен во родниот Охрид, каде е директор на бугарските училишта и еден од раководителите на ВМОРО во градот. Како учител во Охрид тој издвојува значителен дел од своите парични  награди за помагање на охридските училишта и на бугарската црковна општина.

Во 1903 година е делегат на Смилевскиот конгрес на Битолскиот округ на ВМОРО, каде е избран за Охридски реонски началник. За време на Илинденското востание тој е член на горското началство во Охридско и дејствува со чета во реонот на Дебарца. По неуспешниот крај на востанието заедно со други раководители на ВМОРО како Лука Групчев, Лазар Димитров и други се повлекува преку Албанија и Црна Гора во Бугарија. За одмазда локалните власти го грабаат неговиот дом, малтретираат неговото семејство и го прогонуваат во Бугарија.

Во Бугарија работи како учител во Добрич, Каварна и Сливен. Во 1908 година, по Младотурската револуција се враќа во Македонија и работи како учител во Битола. Во 1911 година е еден од основачите на локалната структура на културно-просветното друштво „Бугарска Матица“, во Охрид, чие седиште е во Цариград. Кецкаров е еден од активистите во Битола на Сојузот на бугарските уставни клубови. Во јуни 1911 година ја поддржува иницијативата за создавање на легална политичка партија на Бугарите во Отоманската империја – проект кој пропаѓа поради зајакнувањето на политичките тензии и избувнувањето на Балканската војна. Подоцна е уапсен од турските власти со обвинение дека е претседател на револуционерна организација и во 1912 година повторно бега во Бугарија, каде што за кратко е учител во Дупничката женска педагошка гимназија.

Кецкаров учествува во Балканската војна во составот на Седмата пешадиска Рилска дивизија. Во 1913 година прави обид да се врати во Битола како професор во женската прогимназија, но е протеран од српските власти. Подоцна накратко е учител во Пиринска Македонија. Се вклучува во голем број на активности во помагање на бегалците од Македонија. Меѓувремнно, како и други македонски Бугари се вклучува во масонското движење со идејата дека така може да придонесе за македонската кауза. Антон Кецкаров е еден од мајсторите на Големата масонска ложа на Бугарија.

Од февруари 1916 година е директор на пригминазијата во Битола, но во ноември истата година е принуден заедно со голем дел од локалната интелигенција да избега поради заземањето на градот од страна на војниците на спогодбата. Во 1917 година за кратко е наставник во средно училиште во Скопје.

Ги преживува тешко катастрофите на Бугарија и потребата од постојана промена на својот дом и во голем дел од времето помеѓу 1918 – 1921 година е болен. Во тоа време е пензионер и живее во новоизградениот Софиски квартал „Модерно преградие“, за чие уредување вложува големи усилија- тој е иницијатор за создавање на трпезарија за сиромашните деца во соседството, а во 1922 година ги поставил основите и на локалното културно-просветно и благотворно друштво „Св. св. Кирил и Методиј „, кое во 1932 година прераснува во читалиште, постоечко и до денес. Кецкаров е меѓу подпомагачите на Македонскиот научен институт, формиран во 1923 година во Софија.

Од 1922 година Антон Кецкаров се вклучува во активностите на македонските легални бегалски организации во кои долго време е благајник и сметководител. Особено активно е неговото учество во Илинденската организација. При настанатата во 1928 година поделба во ВМРО на протегеровистичко и михајловистичко крило, како и други охриѓани тој е поблизок до протогеровистите.

По истерувањето на српските власти од Македонија во 1941 година Антон Кецкаров се враќа во својот роден град, заедно со сопругата Екатерина и еден од своите синовите, скулпторот Методи Кецкаров. Во овој период Антон Кецкаров живее во куќата на својот внук Иван Заров, син на Климент В. Заров и Фанија Е. Кецкарова-Зарова, неговата сестра. Во 1942 година Кецкаров е еден од основачите на Охридската општограѓанска фондација „Свети Климент Охридски“, чии цели се претежно добротворни. Умира на 30 јануари 1945 година. Погребан е до црквата „Свети Константин и Елена“ во Охрид.

Антон Кецкаров е татко на генерал Владимир Кецкаров и скулптурот Методи Кецкаров.

30 ЈАНУАРИ: На денешен ден

Kliment_Shapkarev_original1875 година е роден  Климент Кузманов Шапкарев во Охрид, со псевдоним Август, бугарски револуционер, член на Македонската револуционерна организација и просветен деец.

Климент Шапкарев е роден во 1875 година во Охрид. Син е на истакнатиот бугарски етнограф и фолклорист Кузман Шапкарев. Учи во Солунската бугарска машка гимназија и членува во тајниот револуционерен кружок заедно со Гоце Делчев и Петар Васков. По завршувањето на гимназијата во 1892 година учи биологија и хемија на Софискиот универзитет. Во 1897 година е делегат од Самоковското друштво на четвртиот македонски конгрес. Завршува во 1898 година и станува учител во Самоков, а истовремено со учителската дејност работи и како пунктов началник на ВМОРО, со тоа што организира пренесувањето на луѓе и оружје преку границата во Отоманската империја. Во 1904-1905 година е учител во Одринската бугарска гимназија „Д-р Петар Берон“ и секретар на Одринскиот окружен комитет на ВМОРО. Делегат е на Рилскиот (1905) и Ќустендилскиот конгрес на ВМОРО (1908).

10923205_838584662864801_4732160246997648345_nКако Август пишува во весникот на десницата во ВМОРО „Илинден“, од чии страници го напаѓа органот на левицата „Одрински глас“.

Пред почетокот на Балканската војна заминува од Едрене за Бугарија и се запишува како доброволец во 52 пешадиски полк на бугарската армија, со кој се борел под Едрене. За покажана храброст е награден со крст. Во Втората балканска војна е во штабот на Македонско-одринското ополчение. За време на Првата светска војна е во Велес како член на Цензурната комисија. По завршувањето на војната предава 20 години во земјоделското училиште во Садово.

По ослободувањето на Вардарска Македонија во пролетта 1941 година се населува во Битола, каде исто така, предава во земјоделско училиште. Умира таму во 1949 година.

Климент Шапкарев е автор на брошурата „Спомени и размислувања за Гоце Делчев“.

По Балканските војни во Чирпан Климент Шапкарев се жени за Амалија Примджанова, која заедно со Славка Чак’рова-Пушкарова од Струга, Љуба Кјупева од Велес и Јанка Каневчева од Охрид е член на револуционерна женска група. Негов син е бугарскиот економист и претседател на Македонскиот научен институт Петар Шапкарев.