10 МАРТ: На денешен ден:

11060299_859070384149562_8846280802701993653_n1924 година ЦК на ВМРО му врачува официјален протест на премиерот проф. Александар Цанков (на фотографијата) во врска со апсењата на околу 500 активисти на Илинденската организација и на македонските братства. Одлуката за апсењата е донесена од Владата на 3 март.

Година порано, на 7 мај 1923 година МВР издава посебна наредба за распуштање на сите легални македонски организации. Запрени се печатените изданија и се уапсени повеќе од 100 лица. Два дена подоцна е симната Владата на Александар Стамболијски. ВМРО не зема директно учество во државниот удар на 9 јуни, но одделни четници учествуваат во грабнувањето и убиството на премиерот Ал. Стамболиски.

Организацијата ја поддржува здружената влада при задушувањето на Септемвриското востание 1923 година, но поради задржувањето на Нишката спогодба со Кралството на Србите, Хрватите и Словенците и потпишувањето на нови договори, односите меѓу ВМРО и здружената влада на крајот на 1923 година се изоструваат. Тоа од своја стана води до апсењата на многу македонски дејци.

Во април 1924 година во Виена ЦК на ВМРО се среќава со советски претставници. Коминтерната предлага неприфатливи услови за соработка. Во отсуство на Т. Александров, сепак доаѓа до потпишување на Мајски манифест на 6 мај 1924 година Иако по објавувањето на манифестот Т. Александров и ген. Ал. Протогеров даваат демант од името на ВМРО, Организацијата ја губи довербата на бугарската влада.

10 МАРТ: На денешен ден:

11023890_859072640816003_951255732718867612_nНа денешен ден 1869 година во Струга е роден Христо Матов. Христо Апостолов Матов е еден од првите воспитаници на Солунска бугарска машка гимназија, а подоцна и професор во неа (1898-1901). Учителствува во Сер, Скопје, Софија и Стара Загора. училишен инспектор во Скопската епархија (1895-1898). Деец на Македонското револуционерно движење – член на ЦК на ВМОРО (1896-1901) и член на Задграничното представитество (1902), окружен раководител на Револуционерната организација во Скопје, заточен во Подрум Кале, Мала Азија (1901-1902. Доброволец е во Балканската војна (1912). во Првата светска војна служи во штабот на бугарската војска и е главен уредник на весникот ʺРодина” кој излегува во Скопје. Истражувач, фолклорист, филолог и публицист. роднина на Царевна Миладинова.Неговите родителите Апостол Матов и неговата сопруга Петра имале 11 деца, но до полнолетство стигнале шестмина: Димитар, Христо, Милан, Марија, Агнија и Царева. Христо Матов е особено близок со својот брат Милан, кој е шест години помлад од него, исто така истакнат револуционерен деец во Македонија. Во 1896 година, како директор на Солунска бугарска машка гимназија, го енсува тогаш 15 годишниот Тодор Александров во ВМОРО.Тезите на Матов претставуваат ‘рбетот на македонскиот револуционерен систем. Тој е главен теоретичар на ВМОРО и автор на вкупниот план за Илинденското востание, изработен во текот на неговото заточение во Подрум кале. По Втората балканска војна Христо Матов ги формулира и барањата на ВМРО, со кои македонската делегација ја обиколува Европа.През 1917 година Матов издава студија во која  во дванаесет посебни точки се кажува дека прифатената од бугарската дипломатија позиција не само за македонското прашање, но и по бугарското национално прашање како целина е збркана и штетна за каузата на ослободителното движение.Христо и Милан Матов се пријатели со Пејо Јаворов. Се знае дека Јаворов пребарувал во живеалиштето на Матови за да најде револвер, со кој да се самоубие, откако браќата еднаш одбиваат да му дадат оружје.Михаил Герџиков кажувал за Христо Матов: „Пишува како ѕид – не можеш да исфрлиш ниту збор.“ Умира во Софија во 1922 година.

На денешен ден се спасени бугарските Евреи

На 9 март 1943 година во Пловдив Евреите биле собрани во Еврејското училиште, а на станицата ги чекал возот кој да ги однесе кон концентрациониот логор.

На 10 март тие се враќаат во своите домови. За часови се одиграа активностите кои доведоа до спасувањето на бугарските Евреи од уништување. Големата заслуга за тоа имаат Пловдивски митрополит Кирил, подоцна бугарски патријарх и софискиот егзарх Стефан, група од 42 пратеници, предводени од подпредседателот на Народното собрание Димитар Пешев. Уште има живи сведоци кои ги слушнале зборовите на митрополит Кирил- „Ако и еден Евреин тргне со возот, јас ќе легнам на шините“.

Со одлука на Министерскиот совет од 13 февруари 2003 година 10 март е прогласен за Ден на холокаустот и на настраданите од злосторства против човештвото. Цвеќе на споменикот на патријархот Кирил и на споменикот во благодарност на бугарскиот народ ќе бидат поставени во Пловдив.

Официјалното укинување на налогот за депортација на 10 март 1943 година затекна близу 9 000 Евреи во возовите за Полска. Храбрите луѓе, кои се соочувале против нацистичкиот бран на уништување на Евреите, се поддржани и од бугарското општество. Ги поддржуваат и организации како лекарскиот сојуз, Сојузот на писателите, спортско друштво „Славија“. На 10 март плановите за депортација се одлагаат за подоцна, во мај 1943 следува ново одложување, повеќе не се обновуваат. Наместо депортација, во Бугарија се прифаќа план Б- иселување на Евреите од главниот град и нивната употреба во работни логори. Бугарските Евреи преживуваат.

4 MAРТ: На денешен ден:

Todor_Alexandrov_Nice1881 година е роден Тодор Александров – деец на македоно-одринското национално револуционерно движење. Отпрвин учи во родниот град – Штип, а потоа во бугарското педагошко училиште во Скопје. Во 1903-1904 година е избран за член на околиското раководно тело на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација во Штип. Три години подоцна е издигнат за окружен војвода на Скопскиот револуционерен округ. Во почетокот на 1911 година заедно со Хр. Чернопеев и П. Чаулев Т.Александров е избран за член на Централниот комитет на ВМОРО. Под негово раководство се организирани и извршени нападите во Штип во ноември 1911 година и во Кочани во август 1912 година Нападите стануваат еден од поводите за избувнување на Балканската војна 1912-1913 година По вклучување на Бугарија во Првата светска војна 1914-1918 г . Т. Александров е мобилизиран и служи во штабот на Активната армија. По завршувањето на војната е уапсен како воен злосторник, но успева да избега од затвор. Во 1919 година заедно со генерал Ал. Протогеров и П. Чаулев Т. Александров ја возобновувап внатрешната револуционерна организација под името Внатрешна македонска револуционерна организација. Тој е отворен противник на внатрешната и особено на надворешната политика на земјоделската влада. По негово укажување по државниот удар на 9 јуни 1923 година ВМРО активно учествува во задушувањето на Јунското и Септемвриското востание. Одделни дејци на организацијата учествуваат и во убиство на соборениот премиер Ал. Стамболиски. Интервенцијата на ВМРО во политичкиот живот на Бугарија влијае негативно на авторитетот и како национално-револуционерна организација и создава предуслови за расцепот. За да го избегне овој процес, Т. Александров презема чекори за зближување со комунистичките сили во Бугарија и на Балканот, како резултат на што е потпишан Мајски манифест 1924 година. Гледајќиго  негативниот ефект на оваа чекор, тој, заедно со ген. Ал. Протогеров, излегува со изјава дека се откажува од потписот под овој документ. Сепак не успева да ја добие довербата на дворецот и владата на професор Ал. Цанков. Убиен е под неразјаснети околности крај с. Сугарево, над Мелник.