15 MAРТ: На денешен ден: (ВИДЕО)

17353198_1383604378362824_3271071764495160069_n1903 година е убиен Тома Костов Давидов, бугарски офицер, поручник, и револуционер, деец на Врховниот македонско-одрински комитет и на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација.

Тома Давидов е роден во градот Ловеч на 20 април 1868 година Завршува медицина. Како доброволец се борел во Српско-бугарската војна во 1885 година. Го завршува Военото училиште во Софија, каде што е соученик на Гоце Делчев и Борис Сарафов.

Како офицер се вклучува во активностите на Македонскиот комитет. Во 1895 година учествува во четничка акција на Македонскиот комитет, како војвода на чета во III Серска дружина во состав од 200 лица. Дружината влегува во Неврокопско и го превзема Доспат, заедно со Јане Сандански и Кирил Прличев. Група, на чело со стариот арамија дедо Стојо Костов, се одвојува од дружината и заминува за Драмско. Останатите четници, на чело со Тома Давидов и капитен Енју Димитров се враќаат во Бугарија.

Од оваа прва голема акција во Македонија Тома Давидов ја зема првата лекција во револуционерното движење. Тој сфаќа дека востание во Македонија не може да биде дигнато само со чети, испратени од Бугарија, а треба долга и напорна работа меѓу локалното македонско население, кое да биде добро подготвено за национална револуција.

По враќањето од Македонија Тома Давидов се вклучува во работата на тајните македонско-одрински офицерски братства и Врховниот македонско-одрински комитет. На VI-тиот конгрес во 1899 година е избран во раководството на Комитетот, заедно со Борис Сарафов, Антон Бозуков, Славчо Ковачев и Христо Саракинов. На VII-тиот конгрес во 1900 година на Македонските братства во Бугарија е повторно избран за потпретседател на ВМОК.

Во јануари 1901 година Давидов прави инспекција на  Македонско-одринските друштва во Станимашка и Рупчоска околија.

Во ноќта на 23 наспроти 24 март 1901 година Давидов заедно со другите членови на ВМОК е уапсен под обвинение за вмешаност во убиството на Стефан Михајлјану во Букурешт. Процесот започнува на 29 јули и на 2 август сите обвинети се ослободени поради недостаток на докази. Избран е за пратеник на деветтиот македонско-одрински конгрес (29 јули – 5 август 1901) од софиското друштво заедно со Михаил Ковачев.

Во септември 1902 година Давидов, огорчен од внатрешните кавги во Врховниот комитет, заминува за Македонија на чело на чета. Гоце Делчев го назначува за војвода на ревизорна чета на II-ри Битолскиот револуционерен округ, откако Давидов му вели:

„Не сум од Македонија, но за слободата на Македонија сум подготвен секој момент да дадам живот. Ќе одам таму, меѓу народот на братска Македонија да умрам, а не тука да ја трујам својата душа за неа. “

Давидов го спечелува доверието на сите реонски војводи. Во писмото до своите пријатели во Софија Давидов ги охрабрува да дејствуваат поактивно со зборовите:

„Ниту една минута да не стоиме на едно место. Како што знаеш, осветлувај го (народот), бидејќи како што рекол Шекспир, заблудата не спие, затоа пак вистината треба да се повторува 1000 пати. “

Како главен ревизор на четите во Битолскиот револуционерен округ Тома Давидов ги обиколува Охридско, Битолско, Демирхисарско и се грижи за воената подготовка на војводите и четниците, ги зајакнува дисциплината и борбениот дух со оглед на претстојното востание. Димитар Попандов пишува за него:

„Голем водач, психолог, тој ја разбираше човечката душа, сочувствуваше со маките на населението и земаше мерки, за четите да не му се во поголема тежина. Беше издал наредба, кога ќе треба чета да престојува во некое село, да не порачуваат што да им се приготовува за јадење, а четниците да бидат задоволни од она јадење што ќе им биде принесено од селаните. Самиот Давидов, кога одеше во некое село, никогаш не дозволуваше да му се постелува постелка, а спиеше само со шинелот. “

Му помага Славејко Арсов, а негови четници од тоа време се Тома Николов, Христо Настев и Лука Групчев. Тома Давидов и Лазар Поп-Трајков привлекуваат нови војводи како Георги Папанчев и Никола Андреев.

Во пролетта на 1903 година подготовките за претстојното востание се засилуваат и во Преспанско, Ресенско и Охридско четите на ВМОРО често водат борби со турскиот аскер. На 14 март 1903 година Давидов добива порака дека Горнодебарската чета на војводата Дејан Димитров е под опсада во село ‘рбино и веднаш ја крева својата чета, заедно со вооружени селани од околните села, за да се притече на помош.

На 15 март Давидов пристигнува во близина на ‘рбино заедно со 80 лица, но борбата е веќе завршена, војводата Дејан го пробил обрачот и се повлекол. Под село Оздолени, Охридско четата наидува на башибозук и при започнатата борба поручникот Тома Давидов е смртно ранет. По убиството на војводата избувнува т.н. Давидова афера, во која се уапсени околу 164 луѓе од цела Дебарца. Неговите другари го носат врз т.н.. комитски саркофаг – три попречно поставени пушки.

Благодарни селани го погребуваат во месноста Градиште во Слатинската планина и го претвораат неговиот гроб во место за аџилак. Месноста се нарекува Давидов гроб. Местото на Давидов како главен војвода го зазема Христо Узунов.

Во продолжение ви ја претставуваме песната  за Тома Давидов. Таа е сочинета од војводата Алај Беј (Никола Андреев). До нас достигнува малку видоизменета – така како што е создадена од народот. Во минатото песната е една од најпопуларните во Македонија.

16 МАРТ: На денешен ден:

17309361_1383597208363541_3697996430313231925_n1873 година е роден Михаил Чаков, бугарски офицер и револуционер, војвода на Македонската револуционерна организација.

Михаил Чаков е роден на 16 март 1873 година во гратчето Гуменџе, тогаш во Османлиската империја, денес Гумениса, Грција. Завршува VI клас во Солунската бугарска гимназија и станува учител во Тумба. Во 1897 година е привлечен во Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација од Даме Груев и Пере Тошев. Станува четник при Михаил Апостолов – Попето, со кого ги обиколуваат Воденско и Ениџевардарско, по што станува самостоен војвода.

Во летото 1900 година, четата му е составена од 5-6 човека и го обиколува реонот на Поројско, јужно од Петрич. На 18 август поминува и низ селата Горни и Долни Порој. Меѓу четниците се Алексо Поројлијата и Сотир Джумалијчето од Горна Џумаја.

Тој е реонски и околиски војвода во Петричко (1901 – 1902), Драмско и Серско (1903 – 1904). Никаде во документи или сеќавања не се споменува во месец мај 1903 година Михаил Чаков да учествува во битката кај селото Баница, Серско, во која загинува Гоце Делчев, но тој ја опишува трагичната случка во сеќавањата како очевидец. За време на Илинденското востание во Пирин на 30 август 1903 година четата на Михаил Чаков, заедно со четите на Јане Сандански, капетан Јордан Стојанов и Стојан М’лчанков со вкупно 160 души водат голема борба со 600 души турска војска кај  „Света Троица“ , Мелничко. Турците се одбиени со многу жртви, додека од востаниците гинат само три лица. Учествува со својата чета во нападот врз турскиот гарнизон во селото Обидим, заедно со Иван Апостолов, Стојан М’лчанков и Никола Грујчин на 13 и 14 септември и во подоцнежната борба во Харамибунар на 16 септември.

По задушувањето на востанието Михаил Чаков е војвода во Кумановско (1905), повторно во Серско (1906) и Велешко (1907 – 1908). На 23 април 1906 година Михаил Чаков заедно со Атанас Спасов се враќаат во Баница и ги ископуваат коските на Гоце Делчев и ги оставаат скриени под светиот престол на црквата. Четите на Михаил Чаков, Тане Николов, Иван Наумов, Христо Цветков, Петар Ацев, Мирчо Најдов, Атанас Попов и локалните војводи Секула Ораовдолски и Велко Попадијски земаат учество во битката на Ножот во јули 1907 година.

По Младотурската револуција во 1908 година се легализира и се населил во родниот Гуменџе. На 10 јуни 1909 година е уапсен во Гуменџе и затворен во Солун.

Во 1912 година Чаков зема учество во Балканската војна како војвода на чета № 11 на Македонско-одринското ополчение. Заедно со Андон Ќосето, Јонко Вапцаров, Георги Занков, Лазар Колчагов, Таско Кочерински, Лазар Топалов, Стефан Чавдаров, Пејо Јаворов и други собираат зборна чета, која се раководи од Христо Чернопеев. Заедно со 12-а чета од 27 Чепински полк четата ја нападнала Мехомија. Ги ослободуваат уште Банско, Драма, Неврокоп и Кавала, го заземат градот, без да се даде и еден истрел.

Чаков учествува во Првата светска војна како постар подофицер 9-та гранична дружина од 85-и полк, тогаш негов четник е подоцнежниот Воденски војвода Јордан Лазаров. Отпуштен е од служба поради болест и заминува за Ксанти, каде помага за издавање на патен лист на Дедо Никола Мутафчиев, кој ги прибира коските на Гоце Делчев од Баница. До 1923 година ги чува коските во сандуче во својот дом, а потоа по барање на Тодор Александров ги изложуваат 10 дена за поклонение во црквата „Света Недела“.

Во повоениот период активно учествува во Илинденската организација.

Михаил Чаков починал на 17 септември 1938 година.

10 МАРТ: На денешен ден:

11060299_859070384149562_8846280802701993653_n1924 година ЦК на ВМРО му врачува официјален протест на премиерот проф. Александар Цанков (на фотографијата) во врска со апсењата на околу 500 активисти на Илинденската организација и на македонските братства. Одлуката за апсењата е донесена од Владата на 3 март.

Година порано, на 7 мај 1923 година МВР издава посебна наредба за распуштање на сите легални македонски организации. Запрени се печатените изданија и се уапсени повеќе од 100 лица. Два дена подоцна е симната Владата на Александар Стамболијски. ВМРО не зема директно учество во државниот удар на 9 јуни, но одделни четници учествуваат во грабнувањето и убиството на премиерот Ал. Стамболиски.

Организацијата ја поддржува здружената влада при задушувањето на Септемвриското востание 1923 година, но поради задржувањето на Нишката спогодба со Кралството на Србите, Хрватите и Словенците и потпишувањето на нови договори, односите меѓу ВМРО и здружената влада на крајот на 1923 година се изоструваат. Тоа од своја стана води до апсењата на многу македонски дејци.

Во април 1924 година во Виена ЦК на ВМРО се среќава со советски претставници. Коминтерната предлага неприфатливи услови за соработка. Во отсуство на Т. Александров, сепак доаѓа до потпишување на Мајски манифест на 6 мај 1924 година Иако по објавувањето на манифестот Т. Александров и ген. Ал. Протогеров даваат демант од името на ВМРО, Организацијата ја губи довербата на бугарската влада.

10 МАРТ: На денешен ден:

11023890_859072640816003_951255732718867612_nНа денешен ден 1869 година во Струга е роден Христо Матов. Христо Апостолов Матов е еден од првите воспитаници на Солунска бугарска машка гимназија, а подоцна и професор во неа (1898-1901). Учителствува во Сер, Скопје, Софија и Стара Загора. училишен инспектор во Скопската епархија (1895-1898). Деец на Македонското револуционерно движење – член на ЦК на ВМОРО (1896-1901) и член на Задграничното представитество (1902), окружен раководител на Револуционерната организација во Скопје, заточен во Подрум Кале, Мала Азија (1901-1902. Доброволец е во Балканската војна (1912). во Првата светска војна служи во штабот на бугарската војска и е главен уредник на весникот ʺРодина” кој излегува во Скопје. Истражувач, фолклорист, филолог и публицист. роднина на Царевна Миладинова.Неговите родителите Апостол Матов и неговата сопруга Петра имале 11 деца, но до полнолетство стигнале шестмина: Димитар, Христо, Милан, Марија, Агнија и Царева. Христо Матов е особено близок со својот брат Милан, кој е шест години помлад од него, исто така истакнат револуционерен деец во Македонија. Во 1896 година, како директор на Солунска бугарска машка гимназија, го енсува тогаш 15 годишниот Тодор Александров во ВМОРО.Тезите на Матов претставуваат ‘рбетот на македонскиот револуционерен систем. Тој е главен теоретичар на ВМОРО и автор на вкупниот план за Илинденското востание, изработен во текот на неговото заточение во Подрум кале. По Втората балканска војна Христо Матов ги формулира и барањата на ВМРО, со кои македонската делегација ја обиколува Европа.През 1917 година Матов издава студија во која  во дванаесет посебни точки се кажува дека прифатената од бугарската дипломатија позиција не само за македонското прашање, но и по бугарското национално прашање како целина е збркана и штетна за каузата на ослободителното движение.Христо и Милан Матов се пријатели со Пејо Јаворов. Се знае дека Јаворов пребарувал во живеалиштето на Матови за да најде револвер, со кој да се самоубие, откако браќата еднаш одбиваат да му дадат оружје.Михаил Герџиков кажувал за Христо Матов: „Пишува како ѕид – не можеш да исфрлиш ниту збор.“ Умира во Софија во 1922 година.