14 ЈУЛИ: На денешен ден:

Се разигрува битката на Ножот, најголемата и најкрвавата битка, водена од четничкиот институт на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација за целиот период на суштествувањето на Организацијата по Илинденско-Преображенското востание од 1903 година. Битката се одвива околу врв Ножот, во близина на селото Ракле, а фотографиите и расказите од битката се разнесуваат низ целиот свет.

По Илинденско-Преображенското востание, се засилуваат српската и грчката вооружена пропаганда во Македонија. На Рилскиот конгрес на ВМОРО одржан во септември 1905 година, се зема решение да им се даде решителен отпор. Од средината на мај 1907 година, четата на Тане Николов ги обиколува Поречието и Азот, а од јуни и 50-члената чета на Михаил Чаков и 30-члената костурска чета на Христо Цветков.

Кон четата на Тане Николов се присоединува и прилепскиот окружен војвода и член на окружниот комитет Петар Ацев. Кон нив се насочуваат и четите на Иван Наумов и прилепската реонска чета предводена од Мирчо Најденов. Во регионот се концентрираат вкупно: малку над 150 четници дојдени во последните два месеци од Бугарија, околу 45 четници од местните окружни и реонски чети, во поголем дел влезени претходната година во Турција и по решение на Организацијата оставени да се борат против туѓите пропаганди и скоро 150 души селска милиција, постепено подигнати од околните села. Основна цел на обединетата чета под водство на Тане Николов е прочистување на селата во планината Бабуна од србомански шпиони и конечно уништување на српската пропаганда. Србоманите, од своја страна, испраќаат агенти во Битола, Прилеп, Воден, Лерин, Тиквеш и Велес за да им предадат на турските власти каде се наоѓаат бугарските чети во село Никодин. По 10 јули, турските војски се раздвижуваат низ целиот регион.

Соборот зема решение, зборната чета да се раздели на неколку помали чети, кои да заземат позиции околу Никодин. Распоредувањето станува на следниов начин: едно одделение од 40 души зазема позиција над самото село; друго одделение од 100 души, што го сочинува главниот дел на четничките сили, се распоредува на падината помеѓу село Никодин и село Попадија; трет одред од 45 души, составен од Костурската чета (30 души) предводени од Христо Цветков и четници од четите на Михаил Чаков и Мирчо Најдов зазема позиција на карпата Ножот над село Ракле; две други групи (од по 8 души) четници, предводени од местните војводи Секула Ораовдолски и Велко Попадијски, се распоредуваат под врв Јасенова Глава, со задача да го обезбедуваат го патот помеѓу село Никодин и село Владиловци; последната група составена од четите на Тане Николов и Петар Ацев заедно со милицијата ја заземаат височината Попадијските Чукари. На 13 јули, војводите се собираат на совет, и покрај решението на прилепскиот градски окружен комитет за повлекување на четите, војводите откажуваат и се подготвуваат за отпор против турската армија. Атанас Попов од село Шестево, кој ја предводи костурската чета во отсуство на Христо Цветков, Трендафил Думбалаков, јункер од военото училиште, Петко Којчев од Панаѓуриште, Најдо Арсов од село Папрадишта и сите останати четници откажуваат да го напуштат врв Ножот и покрај ненадежноста на позицијата.

Утрото на 14 јули, турски аскер се насочува кон врв Ножот со цел да го опколи, друга група турски војски од исток отвора оган врз главната четничка команда. Четниците, кои се наоѓаат на Ножот, исто така отвораат оган врз аскерот кој доаѓа. 18 четници се искачуваат и го заземаат северо-источниот склон на самиот врв. Нивната позиција меѓутоа не им дозволува да видат што се случува на склонот. Турските единици започнуваат да заземаат позиции околу самиот врв и го опкружуваат. Војводата Мирчо Најденов запира една турска рота која напредува кон склонот Пешерата, а позицијата на неговаа чета станува команден пункт на зборните чети под водство на Тане Николов. Кон него се насочуваат турски војски од Тиквеш и Велес . Четата на Иван Наумов ги пресретнува Турците пред врвот Ножот, а одделението на Тодор Дочев, Никола Булгуров, Благој Каратанасов го одвраќа турскиот набег кон врвот Јасенова Глава, каде се заштитуваат четниците и го бранеа патот меѓу селата Никодин и Владиловци. До пладне Турците ја опколуваат областа, пристигнуваат нови турски одреди на чело со Енвер беј. Турска рота ги напаѓа преостанатите отцепени 18 младинци на северо-источната падина, притиснати и од исток од аскер, сите паѓаат убиени. Турците преземаат уште еден склон, кое отвора можност за тилов напад на Ножот. Група четници се самоубиваат со своите револвери, а последните легнувајќи врз останатите неколку бомби. Четата на врв Јасенова Глава ги одбива ударите од селото Смиловци и се повлекува. Четите на Михаил Чаков и Велко Апостолов – Попадијски се повлекуваат по Попадијската река во правец на селото Подлес. Со паѓањето на ноќта, четите се повлекуваат и турските војски ги губат нивните траги. Во наредните неколку дена аскерот фаќа и убива неколкумина изгубени и ранети четници.

Вкупниот број на загинатите четници во реонот на врв Ножот е 67, поголемиот дел од нив се родени во кнежество Бугарија. 45 од нив загинуваат на самиот врв, 10 други четници се убиени во подножјето на врвот Јасенова Глава, 6 души паѓаат при повлекување од врвот, 1 четник е застрелан на Мирчовата позиција , 4 четници се опколени во една плевна – и двајцата се застрелани, а другите двајца (ранети од претходниот ден) се запалени живи, еден заробен четник е обесен два дена подоцна во Велес.

По заземањето на Ножот, турците ги соблекуваат мртвите четници, но Енвер бег го запира грабежот и наредува почесен залп во чест на храбрите четници. Телата на четниците по негова заповед се погребани во близина на врвот од местните селани. Поради карпестата почва и недостигот на почва, тие се затрупани со камења и долго потоа делови од телата на хероите се разнесувани во местниста од диви животни и кучиња.

Документарната фотографија на жртвите, историјата ги должи на жандармерискиот реформаторски офицер, италијанскиот капетан Луциј, кој ги фотографирал голите тела на четниците и подоцна оваа фотографија паднала во рацете на прилепчани.

Познати се имињата на сите оние што учествувале во битката, како и на сите загинати востаници. Современите историчари од Република Македонија ги користат имињата само на неколкумина за да ја докажат ʺмакедонската“ суштина на овој пост-Илинденски настан. Основно се споменуваат имињата на Атанас Попов од село Шестевово, Костурско, на 17-годишниот јункер од Военото училиште во Софија и брат на двајца истакнати револуционери Трендафил Думбалаков од село Сухо, Солунско, на 19-годишниот Најдо Арсов од селото Папрадишта, Велешко и 18-годишниот Петко Којчев од Панаѓуриште. Како и на двајца местни милиционери – Милан Петров – Топличанец од Топлица, Димко Јованов – Газдата од Прилеп.

–––––––––––

Снимка: Битолската чета на Тане Николов

19 ЈУНИ: На денешен ден:

1913 година за време на Меѓу-сојузничката војна, е убиен архимандрит Евголиј Светиев, претседател на бугарската црковна општина во Солун и раководител на Солунската епархија. На пат со брод кон островот Трикери, архимандритот Евлогиј, заедно со други Бугари – заробеници на Грците, се фрлени во Егејското Море.
Очевидци раскажуваат: „Следното утро, сите уапсени Бугари беа собрани заедно. Го повикаа Неболиев, го соблекоа и му зедоа 850 франци. Останатите исто така беа ограбени. Сите затвореници беа качени на бродот – Неболиев и Јанков – последни. Истиот ден вечерта, протосингелот на Солунската епархија, архимандрит Евголиј, беше беше доведен заедно со неговиот ѓакон Васил Константинов, додека Георги Дерменџиев, првиот викарен епископ на митрополијата и секретарот Христо Батанџиев беа качени на друг брод. Пред пладне на 19 јуни, неколку Грци од Солун се качија на бродот, почнаа да ги исмеваат затворениците и да ги тепаат. Архимандритот беше малтретиран на најсрамен начин. Бродот одплови во два и половина часот попладне. Архимандритот беше фрлен во морето близу до рʼтот Кара-Бурун. На него беа испукани три истрели и тој потона. Неболиев, Јанков и Никола Илиев беа егзекутирани на истиот начин “.
Христо Иванов Батанџиев е познат бугарски револуционер, активист на националното ослободително движење во Македонија и Одринско. Роден е во градот Гуменџе, денес Гумениса, Грција. Во периодот 1888-1911 година бил учител во Солунската бугарска машка гимназија средно и секретар на бугарската епархија во Солун. Во октомври 1893 година е еден од шесте основачи на Револуционерниот комитет во Солун, кој ги поставува основите на ВМОРО. Во јуни 1913 година, по избувнувањето на Меѓу-сојузничката војна, тој е уапсен од грчките власти и, заедно со многу други Бугари од Солун, е качен на брод со цел да биде интерниран на островот Трикери. На патот тој е фрлен во Егејското Море.

7 ЈУНИ: На денешен ден:

1877 година е роден Петар Ацев – деец на македоно-одринското револуционерно движење. За периодот 1897-1901 година е учител во Прилеп, Крушево и во други населени места во Македонија. На почетокот на 1902 година излегува во нелегалност, неколку месеци подоцна е околиски војвода во Прилепско. Учествува во Илинденско-Преображенското востание – 1903 година. По неговото задушување тој продолжува да се бори со турските војски и со српските и грчките чети. Во 1906 година е избран за член на Битолскиот окружен револуционерен комитет. По Младотурската револуција тој излегува од нелегалност и се населува да живее во Прилеп. Две години подоцна е уапсен и поминува 15 месеци во различни затвори во Македонија и Мала Азија. Тој е ослободен во 1911 година и се населува во Пловдив. Учествува како доброволец во Балканската војна од 1912-1913 година и е член на Илинденската организација.

22 МАЈ: На денешен ден:

Во 1907 година умира Александар Костов Кошка (на влашки: Alexandar Coshca), романски офицер и револуционер, војвода на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација.

Кошка е роден во македонското село Гопеш во Битола и е од влашко потекло. Завршува романски лицеј во Битола, а потоа учи медицина во романската престолнина Букурешт, каде што организира аромански комитет за вооружена борба во Македонија заедно со Штерјо Апостолина.

Во 1902 година се враќа во Македонија и се вклучува во редовите на ВМРО. Во 1903 година е во четата на Парашкев Цветков. Учествува во Илинденското востание како војвода во Пелистер. По востанието тој ги организира влашките села во Битола и Пинд. Во април 1907 година влегува во Македонија преку каналите на ВМОРО заедно со четниците Мита Гега од Гопеш, Стерјо Доменику, Ташку Шарку, Алексо Нане и Насто Стојанов од Крушево, Ташку Х. Голи од Маловишта и Никола Мона од Влахоклисура. Загинува заедно со четворица негови четници во 1907 година во близина на Курбиново. За време на претресот на неговото тело, турските власти пронашле списоци со доверливи лица во областа и војводски печат со натпис ʺГлавен војвода на македоно-романските чети“.

Васил Балевски вели за Александар Кошка:

ʺВласите беа дел од нашата организација, нивните комитети се договорија централно. Војвода им беше Александар Кошка, одличен човек.ʺ