18 СЕПТЕМВРИ: На денешен ден:

1906 година умира митрополит Натанаил Охридски и Пловдивски (1820 – 1906). Нешо Стојанов Бојкикев – митрополит Натанаил Охридски и Пловдивски е бугарски висок свештеник, книжовник, учесник во националноосвободителното движење, почесен член на БКД. Роден е на 26 октомври 1820 година во селото Кучевшта, Скопско. Учи во Скопје, Самоков и Прилеп. Тој го прима монаштвото во Зографскиот манастир (1837). Учи на духовната академија во Киев (1851). Учителствува во Зографскиот манастир, а потоа е управител на имотите на Добровецкиот манастир во Молдавија (1869). Тој е првиот егзархиски митрополит во Охрид (1872-1877); обвинет од турските власти како бунтовник и принуден да ја напушти епархијата. Управител е на Ловешката епархија од 1879 година до 1891 година, митрополит е во Пловдив од 1891 година до 1906 година. Поддржува врска со Георги Сава Раковски и Васил Левски. Натанаил Охридски и Пловдивски е еден од организаторите на Кресненско-Разлошкото востание (1878 – 1879). Тој е автор на религиозни дела.

14 СЕПТЕМВРИ: На денешен ден:

1869 година, во име на скопската епархија се поднесува молба до Муфтијата во Скопје, до валијата во Призрен и големиот везир во Цариград, во која се наведува дека епархијата се откажува од Патријаршијата и ја признава бугарската црква во Константинопол.

По смртта на митрополит Јоаким скопјани продолжуваат да настојуваат за митрополит Бугарин и Цариградската патријаршија го назначува Паисиј, погрчен Бугарин. И покрај отстапките што новиот владика ги прави на бугарското дело, општината не го прифаќа и на големо граѓанско собрание на 14 септември 1869 година скопската општина се откажува од Патријаршијата. На црковната служба во катедралата „Света Богородица“ на Воведение Богородично, 21 ноември 1869 година, отслужена од градското свештенство, е споменато не името на митрополит Паисиј, а тоа на Иларион Макариополски. Тогаш е формирана новата скопска бугарска општина со претседател архимандрит Харалампиј.

 

10 СЕПТЕМВРИ: На денешен ден:

1953 година умира Андон Лазов Јанев, нарекуван Ќосето или Велешанецот, бугарски револуционер, терорист, а подоцна војвода на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација.

Андон Ќосето е роден во 1855 година во селото Голозинци, Велешко. До 16-годишна возраст се занимава со овчарство, заедно со своите двајца браќа и двете сестри. Откако неговиот татко бил уапсен и однесен во Солун, се преместуваат во Велес кај чичко му. Таму Андон убива виден Турчин и избегал во Солун, каде што се присоединува кон ВМОРО, при што на почетокот извршувал терористички задачи. Се запознава со Даме Груев и прима наредби директно од него. Потоа станува фајтонџија на д-р Христо Татарчев, со што ја прикрива неговата нелегална активност. Во тоа време, неговиот постар брат Никола пристигнува во Солун и се поставува во служба на турските власти. Андон Ќосето сам предлага да го убијат брат му за да не ја издаде организацијата како што и го прават. Учествува и во убиството на српскиот учител во Солун Илија Пејчиновски од Струга, извршено од Иванчо Карасулијата и Митре Дудуларски од Дудулари.

Во мај 1898 година по наредба на Даме Груев, заедно со Ицо Джорлев од Кукуш, потпомогнати од гевгелиските лидери на ВМОРО Аргир Манасиев, Илија Докторов и Иван Телјатинов го убиваат во Гевгелија пред очите на кајмакамот Влаот Христо Цицов (Цицо), истакнат водач на гркоманската партија во градот, доносник на властите. За кратко се враќа во Солун, но го напушта поради тоа што сериозно го бараат турските власти. Заедно со четата на Илија Крчовалијата и Михаил Апостолов – Попето собираат пари од првенците во селото Горно Броди, а потоа обиколуваат и во Кукушко. Таму Андон Ќосето, заедно со неколку соработници, одвлекува чорбаджиски син, за кој 25 дена подоцна ги добива бараните 1000 фунти. По несогласувања, неговата чета е уапсена во Бугарија. Гоце Делчев и Антон Бозуков го помагаат нивното ослободување. Престојува во Софија, каде извршува порачки на Гоце Делчев. Заедно со Гоце Делчев и Михаил Апостолов прават неуспешен обид да земат откуп за еден струмички бег.

По 1897 година организира заедно со Михаил Попето чета која оперирала во Кукушко, Дојранско, Гевгелиско, Поројско, Малешевско, Струмичко. По убиството на Стефан Михајљану и распострануваните гласини за престојна војна меѓу Бугарија и Романија заминуваат за Ќустендил и потоа за Софија. Таму го посетуваат претставништвото на револуционерната организација, каде што се среќаваат со Гоце Делчев, Борис Сарафов, Михаил Герџиков и други.

На 27 јуни 1901 година Андон Ќосето, заедно со неговиот секретар Ташко Мицев и четниците Христо Гонов Кјурјушев од Стојаково, Дино Крондирски, Кара Васил и Трајчо Шереметлијски од Шереметлија престојуваат во селото Калиново, Кукушко. Предадени се од Христо Пецков и на 28 јуни четата е опколена во куќата на дедо Дончо од војска од Дојран и Кукуш. Четата го пробива обрачот, но тешко ранетите во нозете Ташо Мицов и Христо Кјурјушев се враќаат во куќата и се борат цела ноќ и во текот на денот на 29 јуни, кога во 5 попладне војската ј запалува куќата и двајцата загинуваат. Турците даваат доста убиени војници, како и 5 лица башибозук, меѓу кои и субашијата од Чугунци Ешрев. Раководителот на калиновскиот комитет на ВМОРО Дино Панов Захов е принуден да стане нелегален во четата на Григор Тотев, а брат му Мицо – во четата на Андон Ќосето. На 20 октомври Дино Караколев од Драгомирци по наредба на Григор Тотев ја извршува смртната пресуда над предавник Пецков.

До убиството на Михаил Апостолов во месец март 1902 година Андон Ќосето е војвода во Струмичко, а потоа во Кукушко. Уште од 1900 година одржува контакти со Јане Сандански, а во 1901 година заедно со него, Христо Чернопеев, Сава Михајлов, Крсто Асенов и Никола Дечев учествува во Аферата Мис Стоун. Во средината на 1902 година четата му е откриена од турски аскер во Струмичкото село Бориево, каде по тешки борби се повлекува. Следниот ден аскерот го опожарува селото, уапсени се десетици селани од него и почнува Бориевската афера.

За Илинденското востание на Андон Ќосето му е наредено заедно со Ѓорче Петров и Лука Иванов да води чета во Прилепско. Во село Тројаци води мала борба со турски аскер и потоа се разделува со Ѓорче Петров, Лука Иванов и Пере Тошев, и заминува за Велешко. На поаѓање од село Скачинци на 17 октомври Андон Ќосето со 30 лица четници се бори на „Клепата“ против 500 души аскер. Во грб на аскерот излегува Борис Сарафов со 70 души четници. Починуваат 4 души четници и 65 непријателски војници. СЕ измолкнуваат во текот на ноќта, а потоа двапати избегнуваат опсада на турски аскери. Од село Просениково се упатуваат кон границата и пристигнуваат во Ќустендил во средината на декември 1903 година.

По востанието ја спроведува организацијата и подготовката на селската милиција во Струмичко и Малешевско. Во овој период тој учествува и во работата на Серската група, но откако се разочарува од нејзината активност по неуспехот на Вториот Рилски општ конгрес (1905 година), се повлекува од активна револуционерна дејност. Поради претходна припадност кон Серската група, по убиството на Борис Сарафов и Иван Гарванов од Тодор Паница, во текот на неколку месеци е затворен, но поради застапништвото на ВМОРО е ослободен.

По започнувањето на Првата балканска војна во есента 1912 година Андон Ќосето заедно со Јонко Вапцаров, Георги Занков, Лазар Колчагов, Таско Кочерински, Михаил Чаков, Лазар Топалов, Стефан Чавдаров, Пејо Јаворов и други собираат чета, која е предводена од Христо Чернопеев. Заедно со 12-та рота од 27 чепински полк четата ја напаѓа Мехомија. Потоа Андон Ќосето служи во штабот на 13 Кукушка дружина.

По Балканските војни Андон Ќосето се населил во Горна Џумаја. На крајот на 1951 година југословенската влада внесува меморандум во ОН, во кој населението во Пиринска Македонија е прогласено за „југословенско малцинство“, прогонувано и тероризирано од властите во Софија. Истакнати стари македонски револуционери – Георги Попхристов, Андон Ќосето, Димитар Занешев, Лазар Томов, Александра Хаџидимова, сопругата на Васил Чакаларов Олга Чакаларова – се објавуваат во посебна декларација против југословенските претензии.

Андон Ќосето умира во 1953 година.

9 СЕПТЕМВРИ: На денешен ден:

1903 година Главниот штаб на Илинденско-Преображенското востание се обраќа до бугарската влада со молба за укажување на помош.

Илинденско-Преображенското востание е масовно народно востание, организирано и предводено од Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Таа има за цел да ги ослободи останатите под османлиска власт бугарски земји во Македонија и Одринско.

Врз основа на Берлинскиот договор (1878), Македонија и Одринско остануваат во пределите наОтоманската империја. Тоа предизвикува остра реакција од страна на бугарскиот народ, кој не сака да се помири со волјата на западните Велики сили, кои ја наметнале оваа одлука, и започнува борба веднаш по објавувањето на одлуките на Берлинскиот конгрес. Борбата добила организиран карактер по основањето на ВМОРО во есента 1893 година во Солун. Наскоро, во Македонија и Одринско се формира густа мрежа на револуционерни комиитети. Во 1899 година е формиран Четничкиот институт, кој игра важна улога во омасовувањето на организацијата и подготовката на востанието. На почетокот на 20-от век се случуваат настани што ја комплицираат ситуацијата во Македонија и Одринско. Неуспехот на Горноџумајско востание (1902 г.), испровоцирано од Дејци на Врховниот македоно-одрински комитет, води до разгром на голем број револуционерни комитети и ја загрозува организацијата од нови провали. Искористувајќи се од ова востание, турската влада натрупува големи воени и полициски сили во овие две области.

Тоа доведува до судири со турските војски во многу делови на Македонија и Одринско и станува причина за предвременото избувнување на востанието. Во почетокот на јануари 1903 година во Солун е свикан конгрес на ВМРО. Во отсуство на голем дел од претставниците на револуционерните окрузи и на нејзините најистакнати водачи – Гоце Делчев, Дамјан Груев, Георги (Георче) Петров и др., кои се противници на какви и да било избрзани акции, конгресот одлучува за објавување на општо востание во пролетта таа година. Иако не се согласуваат со оваа одлука, Гоце Делчев и неговите најблиски соработници се покоруваат. На спроведениот конгрес во Смилево изготвен е план за востанички дејствија. Избран е раководен штаб во состав Дамјан Груев, Б. Сарафов и А. Лозанчев, на кој е делегирано и правото тој да го одреди датумот на востанието. На 21 април (стар стил) во близина на селото Баница е убиен Гоце Делчев. Сепак, подготовката за востанието не запира. По конгресот во Смилево следува и друг конгрес, свикан во месноста Петрова нива во Странџа, каде е разгледан планот за востаничките дејствија во Одринско и е определен составот на бојното јадро во овој регион: М. Герџиков, Л. Маџаров и Ст. Икономов. Востанието избувнува на 20 јули (Илинден) во 1903 година, од каде доаѓа и неговото име. Прво, востанието избувнува во Битолскиот револуционерен округ. Само за неколку дена тоа ги опфаќа сите населени пунктови во планинските предели на Битолска, Леринска, Костурска, Охридска и Кичевска каза (околии). Точка на кулминација на востанието е превземањето на Крушово и прогласувањето на Крушовската Република. На 6 август истата година, востанието избувнува во Одринско. Востаниците успеаваат да ослободат многу населени места во реонот Странджа планина и крајбрежните градови Василико и Ахтопол. Врвна точка е ја прогласувањето на Странджанска република, која траела 26 дена. Во родопски крај на Одринскиот револуционерен округ востаничките чети ги активираат своите активности и успеваат да задржат за некое време значителни непријателски сили. Во ослободените места е воспоставена револуционерно-демократска власт, по примерот на Крушовската република.

Во Серскиот револуционерен округ востанието е определено за 14 септември (Крстовден), но во пракса избувнува пред тој датум. Најжестоките битки се воделе во Мелник. Следат судири меѓу востаниците и турските војници во Серско, Драмско и Горноџумајско. Во Солунски, Скопски и Струмички револуционерен округ дејствата на востаниците се изразуваат главно во организирање и извршување на атентати, како резултат на кои се уништени важни стратешки пунктови. Против востанатото население во Македонија и Одринско османлиското влада испраќа 300 000 добро вооружени редовни војници опремени со модерно оружје и артилерија. Потпирајќи се на сопствената сила, востанатото население се бранело три месеци против многу пати понадмоќниот противник, но не успева да го додржи нападот. За размерите на вооружената борба и за злосторствата при задушувањето на востанието сведочат податоците во мемоарите на ВМОРО. Според него, во Македонија и Одринско стануваат 239 борби, во кои учествуваат 26 408 востаници против 350 000 редовни војници и башибозук. Опожарени се 205 села, совршено уништени 12 440 куќи, убиени и заклани 4694 лица оставени без засолниште 70 835 лица, а други 30 000 се принудени да ги напуштат родните огништа и да бараат спас во Бугарија.

Илинденско-Преображенското востание е масовно народно востание, организирано и предводено од Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Таа има за цел да ги ослободи останатите под османлиска власт бугарски земји во Македонија и Одринско.

Врз основа на Берлинскиот договор (1878), Македонија и Одринско остануваат во пределите наОтоманската империја. Тоа предизвикува остра реакција од страна на бугарскиот народ, кој не сака да се помири со волјата на западните Велики сили, кои ја наметнале оваа одлука, и започнува борба веднаш по објавувањето на одлуките на Берлинскиот конгрес. Борбата добила организиран карактер по основањето на ВМОРО во есента 1893 година во Солун. Наскоро, во Македонија и Одринско се формира густа мрежа на револуционерни комиитети. Во 1899 година е формиран Четничкиот институт, кој игра важна улога во омасовувањето на организацијата и подготовката на востанието. На почетокот на 20-от век се случуваат настани што ја комплицираат ситуацијата во Македонија и Одринско. Неуспехот на Горноџумајско востание (1902 г.), испровоцирано од Дејци на Врховниот македоно-одрински комитет, води до разгром на голем број револуционерни комитети и ја загрозува организацијата од нови провали. Искористувајќи се од ова востание, турската влада натрупува големи воени и полициски сили во овие две области.

Тоа доведува до судири со турските војски во многу делови на Македонија и Одринско и станува причина за предвременото избувнување на востанието. Во почетокот на јануари 1903 година во Солун е свикан конгрес на ВМРО. Во отсуство на голем дел од претставниците на револуционерните окрузи и на нејзините најистакнати водачи – Гоце Делчев, Дамјан Груев, Георги (Георче) Петров и др., кои се противници на какви и да било избрзани акции, конгресот одлучува за објавување на општо востание во пролетта таа година. Иако не се согласуваат со оваа одлука, Гоце Делчев и неговите најблиски соработници се покоруваат. На спроведениот конгрес во Смилево изготвен е план за востанички дејствија. Избран е раководен штаб во состав Дамјан Груев, Б. Сарафов и А. Лозанчев, на кој е делегирано и правото тој да го одреди датумот на востанието. На 21 април (стар стил) во близина на селото Баница е убиен Гоце Делчев. Сепак, подготовката за востанието не запира. По конгресот во Смилево следува и друг конгрес, свикан во месноста Петрова нива во Странџа, каде е разгледан планот за востаничките дејствија во Одринско и е определен составот на бојното јадро во овој регион: М. Герџиков, Л. Маџаров и Ст. Икономов. Востанието избувнува на 20 јули (Илинден) во 1903 година, од каде доаѓа и неговото име. Прво, востанието избувнува во Битолскиот револуционерен округ. Само за неколку дена тоа ги опфаќа сите населени пунктови во планинските предели на Битолска, Леринска, Костурска, Охридска и Кичевска каза (околии). Точка на кулминација на востанието е превземањето на Крушово и прогласувањето на Крушовската Република. На 6 август истата година, востанието избувнува во Одринско. Востаниците успеаваат да ослободат многу населени места во реонот Странджа планина и крајбрежните градови Василико и Ахтопол. Врвна точка е ја прогласувањето на Странджанска република, која траела 26 дена. Во родопски крај на Одринскиот револуционерен округ востаничките чети ги активираат своите активности и успеваат да задржат за некое време значителни непријателски сили. Во ослободените места е воспоставена револуционерно-демократска власт, по примерот на Крушовската република.

Во Серскиот револуционерен округ востанието е определено за 14 септември (Крстовден), но во пракса избувнува пред тој датум. Најжестоките битки се воделе во Мелник. Следат судири меѓу востаниците и турските војници во Серско, Драмско и Горноџумајско. Во Солунски, Скопски и Струмички револуционерен округ дејствата на востаниците се изразуваат главно во организирање и извршување на атентати, како резултат на кои се уништени важни стратешки пунктови. Против востанатото население во Македонија и Одринско османлиското влада испраќа 300 000 добро вооружени редовни војници опремени со модерно оружје и артилерија. Потпирајќи се на сопствената сила, востанатото население се бранело три месеци против многу пати понадмоќниот противник, но не успева да го додржи нападот. За размерите на вооружената борба и за злосторствата при задушувањето на востанието сведочат податоците во мемоарите на ВМОРО. Според него, во Македонија и Одринско стануваат 239 борби, во кои учествуваат 26 408 востаници против 350 000 редовни војници и башибозук. Опожарени се 205 села, совршено уништени 12 440 куќи, убиени и заклани 4694 лица оставени без засолниште 70 835 лица, а други 30 000 се принудени да ги напуштат родните огништа и да бараат спас во Бугарија.