92 години од подвигот на Мара Бунева

Денес се одбележува 92-годишнината од подвигот на Мара Бунева, коjа го уби српскиот џелат Велимир Прелиќ во Скопје.

Мара Бунева е родена во Тетово во 1901 година. Учела во гимназијата во Скопје, а по завршувањето на Првата светска војна се преселила во Софија, каде го завршила високото образование. Се оженила со офицерот на бугарската армија Христо Хранков. Нејзиниот брат Борис Бунев ја привлекува во редовите на ВМРО. Започнува да ги исполнува наредбите на револуционерната организација, неколку пати преминувајќи ја границата со заговорни задачи.

На 13 јануари 1928 година, Бунева го убила во центарот на Скопје на Камениот мост на реката Вардар, Владимир Прелиќ, а потоа се застрелала во градите. Прелиќ е правен советник во Вардарска Бановина и како таков е одговорен за студентскиот процес во Скопје против деjците на Македонската младинска тајна револуционерна организација (ММТРО).

На прашањето на српскиот офицер, кој првпат пристигнал на местото на убиството, зошто го убила Прелиќ, храбрата жена одговара: „Поради тортурата што тој ја изврши врз моите браќа студенти. Затоа што ја сакам мојата земја “. Мара Бунева починала на следниот ден, на 14 јануари од раните. Нејзиниот погреб е извршен без свештеник и во безимен гроб.

23 ДЕКЕМВРИ: На денешен ден:

1924 година по наредба на Иван Михаилов, Димитар Стефанов од Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО) во Милано, Италија го убива членот на Централниот комитет на организацијата Петар Чаулев.

Петар Чаулев е деец на македоно-одранското револуционерно движење. Роден е во 1882 година во Охрид. За време на Илинденското востание во 1903 година е војвода на чета, со која води битки во Охридско и Крушевско. По разгромот на востанието, останува во родниот крај и работи на возобновување на организацијата. Во 1911 година е избран за член на Централниот комитет на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). За време на Балканската војна (1912-1913) раководи чета која се бори против воспоставувањето на српската власт во Охридско. По Првата светска војна (1914-1918) е во составот на Централниот комитет на Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО). Заедно со Тодор Александров и Александар Протогеров го потпишува Мајскиот манифест (1924), а подоцна не се откажува од неговиот потпис.

16 ДЕКЕМВРИ: Се создава Внатрешната Западнокрајска револуционерна организација

Денес, во 1928 година, била основана Внатрешната Западнокрајска Pеволуционерна Oрганизација, позната и како В’ртоп.

Националната ослободителна организација е основана како одговор на теророт на кој бугарското население беше подложено во западните покраини по нивнота окупација од Српската војска на 8 ноември 1920 година.

Репресијата на југословенските власти достигнала алармантни размери, со затворање на преку 100 бугарски училишта.

Организацијата дејствувала со вооружена борба. Серија атентати, политички убиства и саботажи се извршуваат во западните покраини, Поморавија – Врање, Ниш, Пирот, Карибод, вклучително и во главниот град Белград, Србија.

На 30.05.1932 година во Белград се вршат неколку саботажи, од кои една бомба била разнесена во близина на кралската палата. Следуваат се нови напади, меѓу кои бомбашкиот напад во Воениот клуб на 30.09.1932 година, направен од Љубомир Јанакиев од Клисура (Сурдулица).

На 21.09.1932 година, експлодирала бомба на возот кој патувал меѓу Белград и Ниш, без да нанесе голема материјална штета. ВЗРО имала неколку успешни акции со ВМРО.

Меѓу организаторите се и Асен Северинкин; Наско Илиев од село Радејна; Иван Ѓyошев, поранешен директор на гумназија; Евтим Полски; Георги Спанчевски; Андрејчо Манов; Милан Филипов; Добри Иванов; Захари Јанакиев од селото Доња Лисина.

Начинот на кој биле извршени нападите покажува дека тие не се наменети да убиваат животи и да ги тероризираат цивилите. Во исто време, акциите се спектакуларни, чија главна цел е да го привлечат вниманието на светското јавно мислење кон маките и обесхрабрувањето на Бугарите во Кралството на Срби, Хрвати и Словенци, а последователно и Кралството Југославија.

13 ОКТОМВРИ: На денешен ден:

1891 година е роден Јордан Христов Ѓурков, познат под псевдонимотот Еделвејс, бугарски офицер и револуционер, деец на Внатрешната македонска револуционерна организација.

Јордан Ѓурков е роден на 13 октомври 1891 година во Штип, тогаш во Отоманската империја. Тој е син на револуционерот Христо Ѓурков. Во 1910 година завршува на Бугарското педагошко училиште во Скопје и учителствува таму до 1912 година.

По избувнувањето на Балканската војна, тој е доброволец во Македоно-одринското ополчение и служи во 3 рота на 10-та прилепска дружина. Награден е со Орден ʺЗа храбростʺ, IV степен. Во 1913 година се запишува на Военото училиште во Софија и за време на Првата светска војна е ротен командир на 6-от полк на 11-та дивизија. Учествува во битката на Криволак. На крајот на војната тој е аѓутант на командирот на дивизијата Крстјо Златарев. Отстранет е со чин капетан.

По разгромот во војната, Јордан Ѓурков учи трговија во Виена. Учествува во дејоста на Сојузот на македонски студентски дружества во странство. Го прекинува студирањето и станува активен член на ВМРО и накратко е четник кај Дончо Христов. По убиството на Тодор Александров во 1924 година, Јордан Ѓурков учествувал во организирањето на Горноџумајските настани. На предлог на Иван Михајлов Јордан Ѓурков, Панчо Михаилов и Петар Шанданов го составуваат организациониот суд на ВМРО. Делегат е на конгресот во Србиново и е избран за резервен член на Централниот комитет на ВМРО. За време на инцидентот во Петрич во октомври 1925 година, како привремен полномошник на Централниот комитет за Петричкиот округ, е испратен во градот за да ја координира местната одбрана. Учествува и на конгресот во Крупник од 1928 година, избран за окружен полномошник на Централниот комитет за Пиринска Македонија. Ѓурков ги поддржува меѓународните контакти на ВМРО. По расцепот на ВМРО, застанува на страната на Иван Михајлов.

Јордан Ѓурков е убиен на 8 февруари 1931 година во Софија од прототеровистите..