До таму стигнавме, Српската академија на науките да биде посредник во јазичниот спор меѓу Софија и Скопје и фактички Србија – посредник меѓу Бугарија и Македонија, смешно и тажно е нели?

Николај Крастев, аналитичар за надворешна политика

Едно собитие со минорен карактер е на пат да предизвика силна напнатост во триаголникот Софија-Скопје-Белград. Станува збор за издадениот од БАН зборник  ʺЗа официјалниот јазик на Република Северна Македонија“. Во него, Бугарската академија на науките опширно објаснува за јазикот на нашите собраќа од Македонија, кој дури го определи како ʺсеверномакедонски“, кое ги навредува уште повеќе нашите соседи и ги дезориентира местните Бугари, кои живеат во неа. Претседателот Румен Радев го прими дел од раководството на Бугарската академија на науките и неговите составувачи, со што постави силен политички привкус во односите меѓу Софија и Скопје. Појавата на зборникот стана очекувано повод за остра реакција во академските кругови во Скопје. Новото меѓутоа е, што по молба на Србите кои живеат во Северна Македонија, Српската академија на науките и уметностите (САНУ) бараат заштита од Белград. Српското друштво од Скопје ʺСпонаʺ се обраќа кон Комисијата за стандардизација на српскиот јазик во Српската академија на науките и уметностите со апел да помогне во заштитата на српскиот јазик и српскиот идентитет во тие области.

И така додека ние спориме за нешто што во овој момент немаат особено значење, гледаме како Белград ксе искористува влегувајќи остро и тврдо во спорот меѓу Бугарија и Македонија. Нешто повеќе, Белград умешно го инструментализира спорот меѓу Софија и Скопје и го поставува во удобен за нив контекст, како што се настаните во Црна Гора и Босна и Херцеговина од јазична гледна точка. Српското издание ʺВечерње новостиʺ публикуваше опширен материјал во кој се повикува на двајца научници – лингвисти, дека Бугарија пројавува претензии и си присвојува дел од српскиот јазичен простор.

ʺПоследниот потег на Бугарската академија на науките / БАН / ја потсетува на старата српска народна поговорка дека волкот го менува крзното, но неговите навики – никогаш. Ова не се случува за прв пат и Бугарите не се единствените кои имаат претензии кон српскиот јазик “.

Така белградските лингвисти го коментираа изданието на БАН, во кое се зборува за бугарскиот корен на говорите од Дунав до Гевгелија и од Копаоник до Тимок, Пчиња и Охрид, кое претставувало директна претенција кон српскиот јазичен простор. Д-р Слободан Реметиќ, кој се занимава со проучување на дијалектите, објаснува за белградското издание дека најголем дел од српската територија, која Бугарите пословично си ја присвојуваат, припаѓа кон Призренско – Тимочката дијалектна област.

Според него, бугарските претензии се неосновани, бидејќи регионот на планината Копаоник зачувал јазични вредности кои се целосно туѓи на бугарскиот јазик. Освен тоа, во мрежата на Српскиот дијалетолошки атлас се вклучени 7 села од Северна Македонија во кои се зборува српски јазик и луѓето имаат српска национална припадност, тврди српскиот научник.

Дури Реметиќ предупредува, велејќи го следново: „Бугарите го прават ова долго време и по одреден застој, повторно се развиорија. Тие пословично си ја присвојуваат целата Призренско-Тимочка, т.е. српската едноакцентна област, преминувајќи понекогаш и преку Морава. Белградскиот научник потсетува како во 2001 г., Институтот за бугарски јазик на Бугарската академија на науките, со финансиска поддршка на фондацијата ʺСоросʺ, објави бугарски дијалетолошки атлас, во кој не се вклучени говорите од призренско-јужно-моравскиот дијалект од реонот на Косово. Врање – да, Призрен – не, а станува збор за еден и ист говорен тип “.

Така стигнуваме до тоа, за што зборував во претходната анализа, дека додека двајца се караат, третиот почали и тоа доста добро…

До таму тигнавме, што сега САНУ да биде посредник во јазичниот спор меѓу Софија и Скопје и фактички Србија да биде посредник меѓу Бугарија и соседна Македонија, смешно и тажно, нели? Пред близу пет години, тогашниот српски претседател Томислав Николиќ предложи Белград да биде посредник и да биде домаќин на разговорите меѓу поранешниот грчки и македонски премиери Алексис Ципрас и Никола Груевски. Зошто бугарската дипломатија не го предложи своето посредништво и добри услуги не само во 2015 година, туку и по 1999 година, кога тогашните премиери на Бугарија и Македонија Иван Костов и Љубчо Георгиевски ја потпишаа декларацијата за добрососедство меѓу земјите? Ете за тоа станува збор, кога Србија има стратегија да биде фактор во одредени процеси, а Бугарија се задоволува од својата улога да биде нивен сведок. Инаку, е добро да потсетам дека САНУ (Српска академија на науките и уметностите) уште во 1986 година излезе со познатиот меморандум за Косово, кој доведе до забрзување на процесите на дезинтеграција на Титова Југославија и нејзиниот крвав распад во 1992 година. Истиот тој документ на Белградските академици кои ја откриваат групата на Слободан Милошевиќ, да ја земе власта во српскиот дел на Сојузот на југословенските комунисти и да го симне од власт нејзиниот либерален лидер Иван Стамболиќ, а во 2000 година и да доведе до неговото физичко елиминирање. Меморандумот на САНУ по однос на Косово и доаѓањето на власт на Милошевиќ во Белград доведоа до распаѓање на поранешна Југославија и пуштањето од шишето на духот на национализмот на Балканот и смртта на многу невини луѓе. Потсетувам на сето ова за да ја истакнам улогата на научниците и академиите на науките во земјите од регионот, чии активности може да бидат злоупотребени за не многу јасни цели од надворешни фактори.

На кого му беше неопходно издавањето на овој зборник на БАН во нашата земја? Какви цели постигна тој за бугарската надворешна политика, како во регионот, така и во Европа? Стана ли појасна бугарската позиција пред нашите партнери во ЕУ и САД, а и во Москва? Едвај ли? Затоа што реакцијата на САНУ на зборникот на БАН влезе многу добро во српската политика на Балканот. Тоа против кое Бугарија се бори во Македонија даде аргументи во конфликтот меѓу Србија и Црна Гора. И така, се најдовме во парадоксалната ситуација европска Бугарија, да влегува во надворешни на ЕУ игри, со кое да дава аргументи за нестабилност на Балканот и европската перспектива да изгледа се потешка. Преку дејствијата на БАН, српската САНУ го покренува прашањето за црногорскиот и босанскиот јазик, кои ги определува за вештачки, и го пропушта фактот дека, на пример, во САД и Австралија зборуваат англиски, без да го определат како американски и австралиски. Или во случајот со Австрија и Швајцарија, каде се зборува германски, иако не целосно во Швајцарија, а во одредени кантони. Таму никој не вели дека зборува австриски или швајцарски јазик, нели? Но, тоа не им пречи на САД, Велика Британија и Австралија од една страна и Австрија и Германија да се партнери и да имаат заеднички економски и политички интереси? Што и пречи на Бугарија да го прифати суштествувањето на македонскиот јазик и со тоа да ги обезсили аргументите на Србија – нивниот единствен преостанат елемент во оваа конфронтација меѓу Софија и Скопје. Ако се случи тоа, може да се стигне до тезата еден јазик со две норми и да се излезе од друг поредниот застој во бугарско-македонските односи? На овој начин, Бугарија ќе ја збуни играта на Русија, која многу ʺинвестирала“ во овој спор, чија цел е да има проблеми меѓу Софија и Скопје на долг рок, уште од времето на Балканската војна, но и пред тоа кога ги поттикнувала тензиите. меѓу балканските христијански народи. Оваа двојност на руската политика кон Бугари и Македонци покажува дека прашањето е повеќе инструмент на влијание отколку научно. Недоумица буди фактот, зошто никој од нашите научници од БАН не ја коментираа позицијата на руската амбасада во Скопје и руската политика кон прашањето за македонскиот јазик, која во Софија е во насока на поддржување на спорот и во Скопје за неговата поддршка. Нели научниците од БАН ги бранат бугарските интереси, зошто немаше нивна реакција? Зошто во зборникот, како дополнително поглавје, не беше дипломатски, но јасно и точно, објаснет надворешнополитичкиот контекст на руската политика кон Балканот на оваа тема не беше дипломатски, туку јасно и прецизно објаснет, како пречка за реализација на европскиот проект во него?

Исто така, немаше реакција на БАН и за прашањето на изложбата во Рускиот културен центар за Светите браќа Кирил и Методиј и бугарскиот придонес за зачувувањето на азбуката и испраќањето во 14 век на светите книги на бугарски јазик до Григориј Цамблак или за киевскиот митрополит Кипријан. кој бил Бугарин. Бугарија треба да го гледа денешниот ден и да дејствува согласно процесите на Балканот, кои сега се разигруваат во него. Затоа што со ваквото однесување признава, дека гледа само до Ќустендил, но не и надвор од него како сериозен играч на Балканот, како што тоа го прават Србија, Албанија, Грција и Романија, кои не се стеснуваат да оформуваат свои етнокултурни и економски простори во кои нашата земја има свое историско присуство Целта на Бугарија е да биде партнер со соседна Македонија и да ја поддржува нејзината европска перспектива, како и проевропските актери на локалната политичка сцена, а не да ја поддржува проруската партија ВМРО-ДПМНЕ и да отвора спорови. Сигнал дека тоа е правилната политика беше интервјуто на ултранационалистот Тодор Петров на грчката национална телевизија, со кое Атина се обидува да ја зајакне повторно врската север-југ и да ја вади повторно националистичката карта, која е во синхрон со политиката на Белград и Москва. Заради тоа цел на Софија треба да биде започнување со брзи темпа на изградбата на Коридор 8 и ако е можно, кон него да се присоедини и грчкиот коридор ʺЕгнатија Одосʺ, за да има конечно европска синхронија во акциите на Софија и Атина, кои се Членови на ЕУ и имаат заеднички интереси за градење стабилност и предвидливост на јужниот Балкан – во Македонија, Косово и Албанија. Затоа што освен економија и инвестиции, овие два коридора би ги поврзувале не само Црното Море со Јадранското и Егејското Море, туку и би ги зајакнале културните врски меѓу нас. За да ги ​​запознаеме Драч, Охрид, Солун и преку Бугарија да се запознаат со Пловдив, Бургас и Варна. Каква подобра економска и културна стратегија да има Бугарија за овој дел од Балканот, спроведена со нашите партнери во Атина, Скопје и Тирана. И таква стратегија би ги ослабила стремежите на некои големи и регионални сили и нивните подизведувачи, кои се издржуваат преку скандали и тензии во регионот. Време е да разбереме кои се бугарските национални цели и каква да биде стратегијата, со која да ги постигнеме. Време е за промена.

Преземено од kvadrat5.bg

ИНФО ЗА КОВИД-19 ВНИМАНИЕ! НЕ ШИРЕТЕ ЛАЖНИ ВЕСТИ! Драги сонародници, да не дозволиме коронавирусот да владее со нашите животи! Заштитете ги старите лица, избегнувајте ги социјалните контакти, мијте ги рацете, не паничете! Животот продолжува по коронавиросот!
loading...
Бесплатно преземање на содржини од Татковина е дозволено само во непосреден договор со редакцијата на Татковина, односно со одговорниот уредник. - дозволено е да се преземе најмногу 25 % од содржината на текстот – на крајот од преземениот текст, треба да се објави реченицата „Целиот текст прочитајте го тука“, а со зборот „тука“ да се поврзе (објави) линк до оригиналниот текст во Татковина. Секое целосно превземање ќе резултира со издадена фактура на име КОРИСТЕЊЕ НА СОДРЖИНА ОД ПОРТАЛОТ ТАТКОВИНА во износ од 10 000 денари. За прекршувања на овие услови, Татковина го овластува својот правен застапник да презема законски мерки спрема прекршителите.
Сподели на социјалните мрежи
  • gplus

TATKOVINA.INFO